Hersenvliesontsteking

Meningitis is de Latijnse benaming voor hersenvliesontsteking, een aandoening waarbij één van de hersenvliezen ontstoken is geraakt. De hersenen worden omringd door een aantal vliezen, respectievelijk de dura mater (harde hersenvlies), arachnoida (spinnenwegvlies) en de pia mater (zachte hersenvlies). Bij een hersenvliesontsteking is één van deze lagen ontstoken. Meestal is de oorzaak achter een hersenvliesontsteking een bacterie of virus. Een hersenvliesontsteking is geen onschuldige aandoening en direct handelen is vereist. Inadequaat handelen kan leiden tot ernstige hersenbeschadiging of zelfs de dood.

hersenvliesontsteking

Symptomen hersenvliesontsteking

Wanneer is er een harde verdenking op meningitis?

Omdat het meest voorkomende symptoom van hersenvliesontsteking nekpijn en nekkramp is, wordt de ziekte ook wel nekkramp genoemd. Deze benaming is niet terecht en kan voor verwarring zorgen, nekkramp is een symptoom dat niet altijd aanwezig hoeft te zijn bij een vermeende hersenvliesontsteking. Symptomen van deze ernstige aandoening kunnen zijn: 

  • braken
  • koorts
  • hoofdpijn
  • duizeligheid
  • nekpijn
  • onvermogen om kind op de borst te leggen
  • nekstijfheid
  • huiduitslag (vlekjes die niet wegdrukbaar zijn)
  • overgevoelig voor licht / geluid
  • prikkelbaarheid
  • slaperigheid
  • verwardheid
  • bewusteloosheid
  • pijnlijke gewrichten

Bij kinderen zijn de eerste signalen vaak vergelijkbaar met de symptomen van een sepsis (bloedvergiftiging); plotseling hoge koorts, koude ledematen en bleekheid van de huid. Bij volwassenen staan de nekstijfheid en nekpijn vaak op de voorgrond vergezeld met koorts en hoofdpijn. Lees meer over de symptomen van hersenvliesontsteking.

Hersenvliesontsteking wordt over het algemeen veroorzaakt door micro-organismen welke een infectie hebben veroorzaakt. Voorbeelden van deze micro-organismen zijn bacteriën, virussen, schimmels, parasieten en eencellige micro-organismen. Een andere oorzaak van hersenvliesontsteking heet de aseptische meningitis waarbij er geen bacteriële infectie kan worden aangetoond.   

Bacteriële hersenvliesontsteking

De meest voorkomende hersenvliesontsteking op basis van een bacteriële infectie worden veroorzaakt door meningokokken, pneumokokken en Haemophilus Influenzae type B. Dit type bacterie komt voor in bijvoorbeeld de neus- en keelholte en kan van mens op mens worden overgedragen. Op het moment dat het afweersysteem ernstig is verzwakt kunnen deze bacterien zorgen voor een hersenvliesontsteking. Een hersenvliesontsteking komt vaker voor bij hoofdwonden, slechte hygiene en als complicatie bij bepaalde ziektes als bijvoorbeeld longontsteking. De bacteriële hersenvliesontsteking is vergeleken de virale vorm gevaarlijker en vereist directe opname in het ziekenhuis met intraveneuze antibiotica (toediening in de bloedbaan). De incubatietijd van een bacteriële hersenvliesontsteking is ongeveer 2 tot 10 dagen. Dit wil zeggen dat besmetting met een bacterie binnen 2 tot 10 dagen kan leiden tot een hersenvliesontsteking, specifiek bij een verminderd afweersysteem.

Virale hersenvliesontsteking

Dit is een hersenvliesontsteking welke wordt veroorzaakt door een virus. Dit virus kan van mens op mens worden overgedragen. De incubatietijd van een virale hersenvliesontsteking is vergelijkbaar met de bacteriële hersenvliesontsteking, circa 2 tot 10 dagen na besmetting. Een virale hersenvliesontsteking kan in tegenstelling tot de bacteriele variant wel spontaan genezen. Meestal is geen ziekenhuisopname nodig en kan de patient thuis herstellen, hetzij met bepaalde medicijnen. Overigens is een hersenvliesontsteking bij pasgeborenen een stuk gevaarlijker dan bij oudere kinderen of volwassenen, vaak wordt er dan wel een ziekenhuisopname geadviseerd ongeacht het type hersenvliesontsteking. 

Veelgestelde vragen

Is hersenvliesontsteking besmettelijk?
De meeste vormen van hersenvliesontsteking worden veroorzaakt door bacteriën en virussen die van nature voor komen in ons lichaam, met name in de neus- en mondslijmvliezen. Mensen kunnen drager zijn van deze bacteriën/virussen zonder er ziek van te worden. Pas wanneer het immuunsysteem (afweersysteem red.) ernstig is verzwakt, kunnen deze bacteriën of virussen de overhand krijgen en de ziekte veroorzaken. Besmetting kan plaatsvinden via niezen, hoesten, neussnuiten, zoenen, uitademen of schreeuwen.
Zijn er inentingen tegen hersenvliesontsteking?
Ja, deze zijn in Nederland aanwezig. In de zogenaamde DKTP-prik die voor elk kind verplicht is, zit een vaccin tegen het Haemophilus influenzae type b (Hib). Dit is een bacterie berucht om het veroorzaken van hersenvliesontsteking bij kinderen.
Hoe kan een hersenvliesontsteking worden vastgesteld?
De klachten bij een hersenvliesontsteking zijn het begin vergelijkbaar met een ernstige griep, dit maakt een vroege diagnose vaak lastig. Op het moment dat de klachten te erg worden of te lang aanhouden gaan mensen vaak pas naar de huisarts. Een huisarts kan enkele onderzoeken verrichten om te kijken of het vermoeden van een hersenvliesontsteking gegrond is. De arts kijkt naar de huid en aanwezigheid van petechiën (huidvlekjes red.). Ook kijkt de arts naar nekkramp, onvermogen tot het leggen van de kind op de borst en of het kind recht op kan blijven zitten zonder zijn armen te gebruiken. De echte diagnose kan slechts in een ziekenhuis worden gesteld en is op basis van de uitkomst van een zogenaamde lumbaalpunctie (ruggenprik).